Τροφή

Στο παρελθόν, οι διατροφικές συστάσεις προς τους ασθενείς με διαβήτη ήταν πολύ περιοριστικές όσον αφορά την πρόσληψη υδατανθράκων. Οι τροφές που περιέχουν ζάχαρη αποκλείονταν. Αυτό προκαλούσε αισθήματα ενοχής στους διαβητικούς, όταν «παραβίαζαν τους κανόνες». Η ποικιλία στον τρόπο διατροφής και η περιστασιακή απόλαυση κάποιου γλυκού αποθαρρυνόταν, σε σημείο να θεωρείται σχεδόν ως «αμαρτία». Αυτό όμως κρίνεται πια ως μια ξεπερασμένη και ακατάλληλη προσέγγιση. Η συμπερίληψη τροφών με μέτριες ποσότητες ζάχαρης δεν έχει διαπιστωθεί ότι δυσχεραίνει τον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα.

Είναι σημαντικό να προσέχετε τι τρώτε, ακόμη και αν δεν είστε διαβητικός. Να θυμάστε όμως ότι δεν πρέπει να βλέπετε την τροφή σαν φάρμακο. Η τροφή πρέπει να έχει ωραία όψη και γεύση. Τα γεύματα πρέπει να είναι πηγή ευχαρίστησης: να απολαμβάνουμε το φαγητό και να αισθανόμαστε ικανοποίηση στο τέλος του γεύματος. Αν επικεντρωθείτε στις τροφές που είναι «καλές για σας», αποκλείοντας οτιδήποτε άλλο, δεν θα αντλείτε καμία απόλαυση. Πολύ περισσότερα θα αποκομίσετε, αν έχετε τη δυνατότητα να συζητήσετε ποιες τροφές μπορείτε να τρώτε με ένα διαιτολόγο, ο οποίος θα σας βοηθήσει να καταρτίσετε ένα πρόγραμμα γευμάτων, βασισμένο στις ώρες γευμάτων, τις συνήθειες και τις προτιμήσεις της οικογένειάς σας.

«Τι επιτρέπεται να τρώω;» «Τι πρέπει να αποφεύγω;» Τέτοιες απορίες έχουν κατά κανόνα όσοι έχουν μόλις διαγνωστεί με διαβήτη. Το πιο σύνηθες σχόλιο μετά την πρώτη επίσκεψη σε διαιτολόγο είναι: «Ευτυχώς, μπορώ να τρώω τις περισσότερες τροφές που έτρωγα προτού πάθω διαβήτη.» Οι διατροφικές συμβουλές πρέπει από την αρχή να απευθύνονται σε ολόκληρη την οικογένεια. Σε φινλανδική έρευνα σε μικρά παιδιά με διαβήτη τύπου 1, όλα τα μέλη των οικογενειών αύξησαν την κατανάλωσή τους σε αποβουτυρωμένο γάλα, καθώς και σε τυριά και αλλαντικά χαμηλών λιπαρών. Επίσης έτρωγαν περισσότερα φρούτα και λαχανικά.

Διατροφή

Οι διαβητικοί πρέπει να εξοβελίσουν τη ζάχαρη από τη διατροφή τους, σωστά;

Λάθος. Σήμερα, οι έρευνες δείχνουν ότι οι διαβητικοί μπορούν να απολαμβάνουν τη διατροφή τους, παράλληλα με μια υγιεινή, δραστήρια ζωή. Το καλό φαγητό μπορεί να φαντάζει γεμάτο παγίδες, εντούτοις οι τροφές που περιέχουν μέτριες ποσότητες ζάχαρης συχνά είναι αποδεκτές. Η κατανόηση των τροφών με υδατάνθρακες και της επιρροής τους στο σάκχαρο του αίματος θα βοηθήσει το παιδί σας να αντιμετωπίσει το διαβήτη του. Ποτέ όμως μην ξεχνάτε ότι το φαγητό πρέπει να σημαίνει χαρά για όλη την οικογένεια, και όχι να καταντά ένα βαρετό φάρμακο. Ένας διατροφολόγος μπορεί να σας βοηθήσει να ρυθμίσετε το διαιτολόγιο του παιδιού σας, ενώ σε αυτό τον οδηγό θα βρείτε ορισμένες βασικές πληροφορίες.

Ιστορικά, οι διατροφικές συστάσεις προς τους ασθενείς με διαβήτη ήταν πολύ περιοριστικές όσον αφορά την πρόσληψη υδατανθράκων. Οι τροφές που περιέχουν ζάχαρη αποκλείονταν. Αυτό προκαλούσε αισθήματα ενοχής στους διαβητικούς, όταν «παραβίαζαν τους κανόνες». Η ποικιλία στον τρόπο διατροφής και η περιστασιακή απόλαυση κάποιου γλυκού αποθαρρυνόταν, σε σημείο να θεωρείται σχεδόν «αμαρτία». Αυτό όμως κρίνεται πια ως μια ξεπερασμένη και ακατάλληλη προσέγγιση. Η συμπερίληψη τροφών με μέτριες ποσότητες ζάχαρης δεν έχει διαπιστωθεί ότι δυσχεραίνει τον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα.

Από μόνος του, ο διαβήτης δεν απαιτεί την άκαμπτη τήρηση ενός χρονοδιαγράμματος γευμάτων με επιλεγμένες τροφές, ιδιαίτερα αν λαμβάνετε προγευματική ινσουλίνη είτε με ενέσεις είτε με αντλία έγχυσης, αν και τα τακτικά γεύματα και η παρακολούθηση των ποσοτήτων των υδατανθράκων έχουν τη σημασία τους. Πολλοί διαβητικοί ζουν τη ζωή τους με πληρότητα και ποικιλία, απολαμβάνουν το φαγητό τους, και όμως κατορθώνουν να ελέγχουν αποτελεσματικά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα τους. Όσο περισσότερα γνωρίζετε για τις τροφές με υδατάνθρακες και την επιρροή τους στο σάκχαρό σας, τόσο καλύτερα θα ελέγχετε το διαβήτη σας.

Είναι σημαντικό να προσέχετε τι τρώτε, ακόμη και αν δεν είστε διαβητικός. Να θυμάστε όμως ότι δεν θα έπρεπε να βλέπετε την τροφή σαν φάρμακο. Η τροφή πρέπει να έχει ωραία όψη και γεύση. Τα γεύματα πρέπει να είναι πηγή ευχαρίστησης: να απολαμβάνουμε το φαγητό και να αισθανόμαστε ικανοποίηση στο τέλος του γεύματος. Αν επικεντρωθείτε στις τροφές που είναι «καλές για σας», αποκλείοντας οτιδήποτε άλλο, δεν θα αντλείτε καμία απόλαυση. Πολύ περισσότερα θα αποκομίσετε, αν έχετε τη δυνατότητα να συζητήσετε ποιες τροφές μπορείτε να τρώτε με ένα διαιτολόγο, ο οποίος θα σας βοηθήσει να καταρτίσετε ένα πρόγραμμα γευμάτων, βασισμένο στις ώρες γευμάτων, τις συνήθειες και τις προτιμήσεις της οικογένειάς σας. «Ποτέ δεν είστε αναγκασμένοι να φάτε κάτι που δεν σας αρέσει», δηλώνει η βρετανίδα διαιτολόγος Sherry Waldron. «Τι επιτρέπεται να τρώω;» «Τι πρέπει να αποφεύγω;» Τέτοιες απορίες έχουν κατά κανόνα όσοι έχουν διαγνωστεί μόλις με διαβήτη. Το πιο σύνηθες σχόλιο μετά την πρώτη επίσκεψη σε διαιτολόγο; «Ευτυχώς, μπορώ να τρώω τις περισσότερες τροφές που έτρωγα προτού πάθω διαβήτη.» Οι διατροφικές συμβουλές πρέπει από την αρχή να απευθύνονται σε ολόκληρη την οικογένεια. Σε φινλανδική έρευνα σε μικρά παιδιά με διαβήτη τύπου 1, όλα τα μέλη των οικογενειών αύξησαν την κατανάλωσή τους σε αποβουτυρωμένο γάλα, καθώς και σε τυριά και αλλαντικά χαμηλών λιπαρών. Επίσης έτρωγαν περισσότερα φρούτα και λαχανικά.

Οι διατροφικές συστάσεις θα βασίζονται στις απαιτήσεις ενός υγιούς παιδιού και εφήβου. Τα παιδιά πρέπει να διπλασιάσουν την πρόσληψη ενέργειας μεταξύ 6 και 12 ετών, προκειμένου να αναπτυχθούν πλήρως. Σε αυτή την περίοδο, χρειάζονται περισσότερες τροφές πλούσιες σε ενέργεια και πρωτεΐνη. Εντούτοις, αν δεν μειώσουν την πρόσληψη ενέργειας με την ολοκλήρωση της απότομης ανάπτυξής τους, κινδυνεύουν να γίνουν υπέρβαρα. Προς το παρόν δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να συνηγορούν στη χρήση συμπληρωμάτων βιταμινών ή μεταλλικών στοιχείων.

Απορρόφηση των υδατανθράκων

Τα σάκχαρα της τροφής απορροφώνται στο αίμα, αφού έχουν περάσει στα έντερα. Δεν απορροφώνται μέσω του εσωτερικού του στόματος, όπως πιστεύαμε παλαιότερα. Για να φθάσει στα έντερα, η τροφή πρέπει πρώτα να περάσει από το κάτω άνοιγμα του στομαχιού, όπου ένας ειδικός μυς, ο πυλωρικός σφιγκτήρας, λειτουργεί ως «πύλη» για τα έντερα. Ο σφιγκτήρας επιτρέπει να περνούν μόνο πολύ μικρά κομμάτια. Για να απορροφηθούν στην αιματική ροή, οι σύνθετοι υδατάνθρακες πρέπει πρώτα να διασπαστούν σε απλά σάκχαρα. Το μήκος της αλυσίδας των υδατανθράκων δεν φαίνεται να επηρεάζει την απορρόφηση όσο πιστεύαμε κάποτε, καθώς η διάσπαση επιτελείται αρκετά γρήγορα. Οι απλοί υδατάνθρακες διασπώνται από ένζυμα στην εσωτερική επιφάνεια του εντέρου, ενώ η διάσπαση των πιο σύνθετων υδατανθράκων και του αμύλου ξεκινά από την αμυλάση, ένα ένζυμο που συναντάμε στο σάλιο και το πάγκρεας. Οι ίνες του αμύλου δεν μπορούν να διασπαστούν σε υδατάνθρακες μέσα στο έντερο. Παλαιότερα διακρίναμε ανάμεσα σε υδατάνθρακες ταχείας και βραδείας απορρόφησης, κυρίως ανάλογα με το μέγεθος των μορίων τους. Είναι πιο ακριβές να μιλάμε για τροφές ταχείας και βραδείας απορρόφησης και να αξιολογούμε τη σύνθεση, την περιεκτικότητα σε ίνες και τον τρόπο παρασκευής, προκειμένου να προσδιορίσουμε πώς επηρεάζουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, αντί να εξετάζουμε απλώς την περιεκτικότητά τους σε καθαρή ζάχαρη. Ο όρος «γλυκαιμικός δείκτης» (ΓΔ) χρησιμοποιείται για να περιγράψει πώς διαφορετικές τροφές επηρεάζουν τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα.

Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν την ιδιαίτερη σημασία της περιεκτικότητας της τροφής σε φυτικές ίνες και του μεγέθους των κομματιών της. Το άμυλο των λαχανικών διασπάται πιο αργά από το άμυλο του ψωμιού. Το άμυλο της πατάτας διασπάται γρήγορα σε σάκχαρο. Το άμυλο των ζυμαρικών διασπάται πολύ πιο αργά, αν και αποτελούνται από άσπρο αλεύρι, με χαμηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες. Η γλυκαιμική αντίδραση καθορίζεται επίσης από το πόσο καλά μασάμε την τροφή και το μέγεθος των σωματιδίων τροφής που καταπίνουμε. Ο πουρές πατάτας βιομηχανικής παραγωγής αποτελείται από μια λεπτή σκόνη που ανακατεύεται με υγρά. Το σάκχαρο του πουρέ απορροφάται εξίσου γρήγορα με ένα διάλυμα σακχάρου. Τα ζυμαρικά και το ρύζι καταπίνονται σε μεγαλύτερες μπουκιές και πρέπει να χωνευτούν πριν απορροφηθούν. Αντιστοίχως, ένα ολόκληρο μήλο θα προκαλέσει βραδύτερη άνοδο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα από ένα χυμό μήλου, με μικρότερα σωματίδια και υγρή μορφή. Η θερμότητα αποσυνθέτει το άμυλο, καθιστώντας τα σάκχαρα περισσότερο προσβάσιμα και ευκολότερα στη χώνεψη. Η βιομηχανική επεξεργασία των τροφίμων συνήθως περιλαμβάνει υψηλότερες θερμοκρασίες, οι οποίες ενισχύουν την ιδιότητά τους να ανεβάζουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, σε σχέση με το σπιτικό φαγητό. Οι βιομηχανοποιημένες βρεφικές τροφές και οι ημι-βιομηχανοποιημένες τροφές (που συναντάμε μερικές φορές σε σχολεία) προκαλούν ισχυρότερη γλυκαιμική αντίδραση σε σύγκριση με αντίστοιχα σπιτικά γεύματα.

Οι άπεπτοι υδατάνθρακες (τροφικές ίνες) δεν είναι δυνατόν να διασπαστούν στα έντερα, επομένως δεν προκαλούν γλυκαιμική αντίδραση. Η ποσότητα υδατανθράκων που αναγράφεται στις ετικέτες τροφίμων μπορεί να λειτουργεί παραπλανητικά, καθώς δεν διακρίνει μεταξύ υδατανθράκων υψηλής και χαμηλής πεπτικότητας. Μπορείτε να συζητήσετε περισσότερο το θέμα με το διαιτολόγο σας.